กลับไปยังกรณีศึกษาทั้งหมด

อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.): ด่านหน้าของชุมชนไทยในการรับมือโควิด-19

หมวดหมู่: ภาคประชาสังคม องค์กร: อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ประเทศ: ประเทศไทย

ภาพรวม

อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เริ่มขึ้นใน พ.ศ. 2520 เพื่อเป็นกำลังหลักของระบบสาธารณสุขมูลฐานของไทย บนแนวคิดว่าการมีส่วนร่วมของคนในท้องถิ่นคือหนทางสู่ “สุขภาพดีถ้วนหน้า” จากการนำร่องใน 20 จังหวัด ปัจจุบันมี อสม. มากกว่า 1,040,000 คนในทุกชุมชนทั้งชนบทและเมือง แต่ละคนดูแลประมาณ 8–15 ครัวเรือน

อสม. คือใคร

อสม. ได้รับการคัดเลือกโดยคณะกรรมการหมู่บ้าน ผู้สื่อข่าวสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน และเจ้าหน้าที่สาธารณสุขระดับตำบล อสม. ไม่ใช่ข้าราชการ แต่ทำงานด้วยจิตอาสา โดยได้รับการสนับสนุนทางวิชาการจากกระทรวงสาธารณสุขและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น งานนี้ไม่มีค่าตอบแทนจนถึง พ.ศ. 2552 ที่เริ่มมีค่าป่วยการเดือนละ 600 บาท และเพิ่มเป็น 1,000 บาทตั้งแต่ พ.ศ. 2561

บทบาทในช่วงโควิด-19

  • เริ่มเฝ้าระวังในชุมชนทันทีที่โควิด-19 เข้าสู่ประเทศไทยในเดือนกุมภาพันธ์ 2563 โดยใช้ประสบการณ์จากโรคซาร์ส ไข้หวัดนก และไข้เลือดออก
  • สอนชุมชนทำหน้ากากผ้าและเจลแอลกอฮอล์ในช่วงที่หน้ากากขาดแคลน
  • ตั้งแต่เดือนมีนาคม 2563 ดำเนินนโยบาย “เคาะประตูบ้าน” เยี่ยมทุกครัวเรือนที่รับผิดชอบ เพื่อให้คำแนะนำการป้องกัน แจกหน้ากากและเจล และสังเกตสุขภาพของสมาชิกในบ้าน
  • ประสานงานกับผู้นำชุมชนและเจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

ผลลัพธ์

อสม. ได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางว่าเป็นปัจจัยสำคัญหนึ่งของความสำเร็จในการรับมือโควิด-19 ระยะแรกของไทย องค์การอนามัยโลกเรียก อสม. ว่า “วีรบุรุษผู้ไม่มีใครกล่าวถึง” ที่ปกป้องชุมชนทั่วประเทศ

บทเรียนสำคัญ

กรณีนี้สะท้อนคุณค่าของการลงทุนระยะยาวในภาคประชาสังคมระดับชุมชน เครือข่ายอาสาสมัครที่สร้างขึ้นเพื่องานสาธารณสุขมูลฐานในชีวิตประจำวัน สามารถระดมกำลังได้ทันทีเมื่อเกิดวิกฤตระดับชาติ